و انسان مدت ها طول کشیده تا بر این موانع فائق آید و خود را با شرایط موجود وفق دهد. قدیمی ترین بناهای تاریخی و یادمانی گیلان در کوهپایه ها و مناطق کوهستانی است و آثار مربوط به پیش از ورود آریایی ها مثل تپه های مارلیک در حوالی روستای نصفی رحمت آباد رودبار و مساکن ما قبل تاریخ مریان در روستای مریان کرگانرود تالش از نظر تاریخی اهمیت ویژه ای دارند. بناها و ساختمان های تاریخی مجموعه ای از یادمان ها را تشکیل می دهند که شامل قلعه های قدیمی، آتشکده ها و مساجد، پل ها، کاروانسراها، آرامگاه ها و برخی ساختمان های قدیمی اند که در دوره باستان ساخته شده و بعد ها در دوره نفوذ اسلام نیز مورد استفاده قرار گرفته اند.


بناها و یادمان های تاریخی استان:

-قلعه لیسار تالش، قلعه رودخان د جنوب فومن، قلعه دیزین در روستای دیزین لاهیجان، قلعه لیسو در روستار لیسو اشکور و قلعه بندین در قاسم آباد رانکوه

-پل تاریخی لوشان، پل شفا رود، خشت پل لاهیجان و خشت پل لنگرود و پل انبوه عمارلو

-کاروان سرای لات در سراوان و کاروان سرای تی تی در دهکده بالا رود مسیر سیاهکل به دیلمان

-آرامگاه شیخ زاهد گیلانی در لاهیجان، آرامگاه میرزا کوچک در رشت، آرامگاه کاشف السلطنه در لاهیجان و شیخ محمود خیوی در آستارا.