موقعيت جغرافيايي:
اين مناره در مختصات جغرافيايي E ˝5/35 ′14 ˚49 و N ˝5/29 ′21 ˚37 قرار گرفته است و ارتفاع آن از سطح آب هاي آزاد، 45 متر مي باشد [8 ،ص26]. اين اثر در 9 کيلومتري غرب شهر صومعه سرا قرار دارد[8].

مشخصات سازه:
 اين سازه که بين اهالي محل به نام منار معروف است برجي آجري است به ارتفاع حدود 7/15متر. ورودي اين بنا در جنوب غربي آن واقع شده است و پلکاني مارپيچ با 49 پله در داخل آن تعبيه شده است که به بام سطح برج منتهي  مي شود .
به روايتي ديگر ارتفاع اين مناره حدود 20 متر است و مصالح ساختماني آن از آجر و ملاط و گچ است. محيط دايره اي مناره از سطح زمين 19 متر است.در بالاي مناره تزييني آجري ديده مي شود و پايين تر از آن نيز دو رديف تزيين دارد.
نويسنده کتاب گيلان مشخصات مناره را اين گونه بيان نموده است:
« ارتفاع مناره 29 متر و قطر آن را در پايه 7 متر و در بخش فوقاني 3/5 متر است و منار شکلي مخروط دارد. يک ستون نگهدارنده در وسط به عنوان تکيه گاه به ابعاد 55× 55 سانتي متر به پلکان مارپيچ داخلي و جداره ي بيروني منار ايستايي داده است. جز در قسمت فوقاني که دو نوار آجرکاري تزييني آن را زينت داده است در ساير قسمت ها کاملا ساده و بي آلايش است» .
اين بنا تمامااز آجر ساخته شده است. ابعاد آجرها 5 ×20×20 سانتي متر است. در ار تفاع حدود 5 متري اين برج يک نوار به پهناي حدود 25 سانتي متري به بدنه بيرون آن ديده مي شود که معلوم نيست آيا محل ايجاد کتيبه بوده يا صرفا عنصري تزييني براي از بين بردن يکنواختي نماي بيروني برج است. ورودي اين بنا داراي تاقي جناقي است و در و ديوار برج در مجموعه ي سه شيار عمودي(شکل3)که احتمالا کارکرد نورگير داشته باشد، ايجاد شده است.
مناره ي مزبور در دهه ي 1830 ميلادي با ارتفاع 30 متر ثبت شده که بعدها به دلايلي از جمله تير اندازي و اصابت گلوله ي توپ توسط روس ها، ارتفاع آن به 20 متر کاهش يافته و سپس در زلزله خرداد ماه 1369 قسمت اعظمي از آن فرو ريخت.
در سال هاي اخير بخش هاي قابل ملاحظه اي از قسمت پايين برج و نيز بخش هايي از قسمت هاي فوقاني آن مرمت شده است. پايين مناره را تا دو متر ارتفاع با سيمان مرمت کرده اند.

پيشينه ي تاريخي:
اين مناره آجري بر سر راه يک جاده ي قديمي معروف به شاه عباسي، واقع شده است و يادآور مناره هاي عظيم سلجوقي در ديگر مناطق ايران است. تاريخ بناي آن دقيقا معلوم نيست. زيرا کتيبه اي که تاريخ بنا و باني آن را معرفي کند وجود ندارد.
رابينو آن را مربوط به دوره ي سلجوقي مي داند. در روايات محلي بناي اين مناره را به «چل گوش چمني» منسوب مي کنند. او در زماني که با اقتدار حکومت مي کرد اعلام داشت که مي خواهد با خدا مبارزه کند و براي صعود به آسمان دستور ساختن چنين مناره اي را داد.



اما احتمالا اين بنا در دوره ي صفويه ساخته شده باشد که آن زمان در غرب گيلان خاندان اسحاقي حکومت          مي کردند.
ستوده در کتاب خويش مي نويسند: «راز بناي اين مناره بر ما پوشيده است. چه روزي که در تمام اين مناطق جنگل عظيم بوده است و نه به کار کسي مي آمده است و نه کسي مي توانسته بالاي آن ديده باني کند. اگر براي گيلان عجايب هفتگانه اي قائل شويم اين مناره يکي از آن ها تواند بود...». ولي از نظر بهره برداري احتمالا به منظور تعيين زمان دقيق طلوع و غروب خورشيد استفاده مي شده است.
ضمنا ايشان از کتاب گيلان، نوشته رابينو به نقل مي نويسند: «در مناره بازار بر سر راه گسگر مناره اي است که بدنه آن را کسي سوراخ کرده است سر آن خراب و قسمتي ازآن افتاده است. داخل مناره پلکاني دارد. اين مناره را به منظور نگهباني ساخته اند. ارتفاع آن به 30 متر مي رسد و معروف است که شخصي به نام چل گوش چمني آن را بنا کرده است.»
مناره ي ديگري شبيه مناره ياد شده در روستاي کلده از آبادي هاي نزديک فشخام در دو کيلومتري جنوب غربي صومعه سرا به ارتفاع حدود 4 متر باقي مانده است و شباهت هاي بسياري به برج مناره بازار دارد اهالي محلي معتقدند که اين مناره در سال هاي گذشته طول بيشتري داشته و به مرور آجر هاي آن به دليل شرايط آب و هوا از بالا فرو ريخته و از پايين نيز در دل خاک فرو رفته است. اعتقاد جالب ديگري که در محل وجود دارد، روايت وجود راه زير زميني از برج مناره بازار به برج روستاي کلده است.

شکل4: پلان مناره گسگر


برگرفته از مقاله ی :

سازه هاي تاريخي و تاثير آن در توسعه ي صنعت توريسم ، مطالعه ي موردي: شهرستان صومعه سرا

نویسنده: مریم واقف